Pikabına demir tampon, yükseltme kiti ya da ek far taktırmak isteyenlerin sorusu çoğu zaman aynıdır: Bu değişiklik ruhsata işlenmeli mi, araç muayeneden geçer mi? Herkese uyan tek bir cevap yok. Sonuç araca, yapılan işin türüne ve güncel mevzuata göre değişir. Bu yazıda kuralların resmî kaynaklarda yazan çerçevesini topladık. Kendi aracınız ve takacağınız parça için kesin cevabı TÜVTÜRK ve yetkili mühendislik verir.
Kurallar Hangi Metinlerde Yazıyor
Araç üzerindeki değişikliklerin dayanağı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'dur. Kanunun 32. maddesi araç üzerinde yapılan her türlü değişiklik için üç kural koyar:
- Mevzuata uygun yapılan değişiklik, kanunda belirtilen süre içinde araç tescil belgesine ya da kayıtlarına işletilmelidir.
- Mevzuata uygun teknik değişiklik yapılan araç, değişikliğin uygunluğu belgelenip tescil kaydına işleninceye kadar trafikten men edilir.
- Mevzuata aykırı değişiklik yasaktır. Yapılırsa para cezası uygulanır ve araç mevzuata uygun hâle getirilinceye kadar trafikten men edilir.
Aynı kanunun 34. maddesi, üzerinde değişiklik yapılan araçların ayrıca özel muayeneden geçmesini zorunlu tutar.
Hangi değişikliğin hangi şartla yapılabileceğini ise Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik düzenler. Kısaca AİTM denen bu yönetmelikte izin verilen tadilatlar Ek IV'te sayılır. TÜVTÜRK de araçlarda izin verilen tadilatlar için bu eki gösterir.
Tadilat ile Montaj Aynı Şey Değil
AİTM iki kavramı birbirinden ayırır. Tadilat, aracın tip onayı sırasında kayda geçen özelliklerini mevzuatın izin verdiği çerçevede değiştiren işlemdir. TÜVTÜRK bunu daha sade anlatır: aracın fabrika çıkışından sonra niteliğini değiştirmeye yönelik üst yapı ve benzeri işlemlere tadilat denir. Montaj ise yönetmeliğin Ek VI'sında sayılan işlemlerdir.
Tadilatların hepsi de aynı yoldan geçmez. Yönetmeliğe göre aracın tanıtım bildirimindeki özellikleri değiştirmeyen, kanun ve yönetmelik sınırları içinde kalan ve Ek IV'ün izin verilen tadilatlar listesinde yer almayan tadilatlar projeye bağlı değildir. Bunlar için montaj uygunluk raporu düzenlenir. Projesiz olması işin kayda geçmeyeceği anlamına gelmez; yönetmelik bu tadilatlarda da aracın tescili için Kanun'un 32. maddesini gösterir.
Parça değiştirirken iki ayrıntı daha işe yarar. Motor ve şasi dışındaki bir parçayı aynı özellikteki orijinaliyle ya da ana üreticinin onayladığı, tip onayı kapsamındaki muadiliyle değiştirmek tadilat sayılmaz; Kanun'un 32. maddesi bu durumda da geçerlidir. Takılacak parça E ya da e onay belgeliyse, belgesinde o araca uygulanabileceği yazıyorsa ve montaj talimatı varsa, yönetmelik tadilat başvurusunda yalnız montajı yapan firmanın teknik sorumlusunun uygunluk beyanını arar. Bu yüzden parçanın onay belgesini ve montaj talimatını satın alırken sormak işinizi kolaylaştırır.
Off Road Aksesuarlarında Hangi İşler Bu Kapsama Girebilir
Aşağıdaki işler aracın ölçüsünü, ağırlığını ya da ışık düzenini değiştirdiği için tadilat sayılabilir. Hangisinin hangi yola girdiği araca ve parçaya göre değişir.
- Yükseltme kiti, yay, amortisör ve takoz aracın yüksekliğini ve süspansiyonunu değiştirir. Yükseltme kitleri için yöntemleri araç yükseltme yazımızda, amaçları ve ödünleri arazi aracı neden yükseltilir yazısında anlattık.
- Aracın belgelerinde yazmayan lastik ya da jant ölçüsü de aynı soruyu doğurur. Ölçü seçimini lastik önerileri yazısında ele aldık.
- Demir tampon ve ön koruma demiri aracın ön yapısını değiştirir. Ön koruma sistemleri (bull bar) AİTM'nin izin verilen tadilatlar ekinde ayrı bir başlıktır; hangi araç kategorilerine takılabileceği ve uyması gereken teknik şartlar orada yazar.
- Vinç çoğu zaman tampona ya da vinç tablasına bağlanır ve aracın önüne ağırlık ekler. Tamponla birlikte planlanıyorsa ikisini aynı anda sormak gerekir.
- LED ve ek aydınlatma için yönetmelikte elektrik sistemi tadilatı başlığı vardır. Aydınlatma, ilgili teknik düzenlemeye uygun olarak değiştirilebilir ve bu uygunluk teknik servis raporuyla belgelenmelidir.
- Araç üstü çadır gibi tavana ya da kasaya binen ekipmanda da durum ekipmana ve araca göre değişir. Takmadan önce sorulacak işler listesine bunu da ekleyin.
Ağır ekipman ekleyenler için bir kural daha var: yönetmelik, dingil tadilatı dışında aracın teknik olarak izin verilen azami yüklü kütlesinin artırılmasına izin vermez. Tampon, vinç ve kasa ekipmanı eklendikçe araca alınabilecek yük azalır.
Projeyi Kim Hazırlar
Projeye bağlı tadilatlarda yönetmelik, tadilat projelerinin ve hesaplarının yetki belgesi verilmiş bir yetkili teknik sorumlu tarafından çizilmesini şart koşar. Yetkili teknik sorumlu, Bakanlık ya da Bakanlığın görevlendirdiği kuruluş tarafından tip onayı konularında eğitim ya da sınavla sertifikalandırılmış teknik elemandır. Başvuru onay kuruluşuna ya da onun görevlendirdiği kuruluşa yapılır. Projeyi hazırlatacağınız kişiye bu yetki belgesini sorabilirsiniz.
Tadilat Sonrası Muayene Nasıl İşler
TÜVTÜRK'ün tadilat sonrası muayene sayfasındaki bilgilere göre süreç şöyle ilerler:
- Tadilat yetkili mühendislerce projelendirilir ve proje onaylanır.
- Araçtaki iş bu onaylı projeye uygun yapılır.
- Araç tadilat sonrası muayeneye götürülür. Bu hizmet bütün TÜVTÜRK istasyonlarında veriliyor; yalnız randevuyla çalışan istasyonlarda randevu almak zorunlu.
- Muayene sırasında malzeme ve işçilik faturası istasyona gösterilir.
- Muayenede yalnız projeye uygunluğa bakılmaz, periyodik muayene de birlikte yapılır ve aracın tam muayenesi yapılır. Ağır ya da emniyetsiz kusuru olmayan veya bu kusurları giderilen aracın muayenesi onaylanır.
- Muayene onaylandıktan sonra gerekli evraklarla notere gidilir ve değişiklik tescil kayıtlarına işletilir.
Parçayı Takmadan Önce
- Aracın marka, model ve yılını, ruhsat bilgilerini ve takılacak parçanın ölçülerini hazırlayın.
- Parçanın onay belgesini ve montaj talimatını saklayın. Malzeme ve işçilik faturasını kaybetmeyin; muayenede isteniyor.
- Birden fazla değişiklik planlıyorsanız hepsini aynı anda sorun. Tampon, vinç, yükseltme ve lastik bir arada aracın son hâlini belirler. Yönetmeliğe göre bir tadilat birden fazla tadilat başlığına giriyorsa her biri ayrı ayrı değerlendirilir.
- İşin aracınızda tadilat mı montaj mı sayılacağını ve proje gerekip gerekmediğini işe başlamadan TÜVTÜRK ya da yetkili mühendislikle konuşun.
Garaj34x4'te montaj randevuyla yapılır. Aracın marka, model ve yılı ile yapılacak iş WhatsApp'tan yazılarak uyan parça ve randevu günü birlikte netleştirilebilir. Adımlar montaj ve uygulama sayfasında.
Bu yazı genel bilgi verir, hukuki görüş değildir. Mevzuat zaman zaman değişiyor; parçayı takmadan önce güncel mevzuatı TÜVTÜRK ve yetkili mühendislikle teyit edin.
