4x4 kışlık bakım, standart araç kış bakımına ek olarak transfer kutusu, diferansiyeller ve aracı zor koşulda kurtaracak ekipmanların kontrolünü de kapsar. Dört çeker sistem kalkışta ve tırmanışta avantaj sağlasa da fren mesafesini kısaltmaz, bu yüzden lastik, fren, akü ve görüş donanımı ilk sırada yer alır. Kontrollerin ilk kar yağışından önce tamamlanması, arızanın yolda değil serviste ortaya çıkmasını sağlar.
Kış Öncesi Genel Kontrol Listesi
Kış hazırlığı, aracın en çok zorlanacağı parçaları tek seferde gözden geçirmek için bir servis randevusuna bağlanabilir. Soğuk hava zayıf parçaları ortaya çıkarır, tuzlu ve çamurlu yollar ise alt takımdaki aşınmayı hızlandırır. Aşağıdaki liste, izleyen bölümlerde anlatılan kontrolleri ve sıkça unutulan noktaları bir araya getirir. Bakım aralıkları ve sıvı türleri için aracın kullanım kılavuzu esas alınmalıdır.
- Lastik basıncı, diş derinliği ve yedek lastiğin durumu
- Fren balatası, disk ve hidrolik seviyesi
- Akü testi ve kutup başı temizliği
- Antifriz donma noktası ve motor yağı viskozitesi
- Farlar, silecekler ve cam suyu
- Kalorifer, buğu çözme ve arka cam rezistansı
- Transfer kutusu, diferansiyel ve aks körükleri
- Dizel araçlarda yakıt filtresi ve yakıtın kış koşullarına uygunluğu
- Egzoz hattında sızıntı ve delik kontrolü
- Araç altı temizliği ve pas başlangıçları
Arazide kullanılan bir araçta hazırlık alt yıkamayla başlar. Şasi içlerinde, kasa altında ve jant arkalarında biriken çamur nemi tutar, tuzla birleştiğinde paslanmayı kolaylaştırır. Kontrol öncesinde yapılan temizlik, çatlak körük ya da yağ kaçağı gibi kusurları da görünür hâle getirir.
Lastik ve Fren Kontrolü
Soğuk hava lastik basıncını düşürdüğü için ölçüm, lastikler soğukken yapılmalı ve değer üreticinin kapı kenarı etiketinde ya da kılavuzda belirttiği seviyeye getirilmelidir. Araç ölçü dışı arazi lastiği taşıyorsa basınç, lastik ölçüsü ve taşınan yük birlikte düşünülerek belirlenmelidir. Diş derinliği ve düzensiz aşınma kar ile ıslak zeminde tutuşu doğrudan etkiler. Kış lastiği zorunluluğu araca, bölgeye ve güncel mevzuata göre değişebildiğinden TÜVTÜRK ya da yetkili mühendislikle teyit edilmelidir.
Pikaplarda yedek lastik çoğunlukla kasanın altında taşındığı için kış hazırlığında kolayca unutulur. Basıncı ölçülmeli, indirme mekanizması çalıştırılmalı ve sıkışmış ya da paslanmış bağlantılar kış gelmeden giderilmelidir. Karda ya da çamurda bu mekanizmanın çalışmaması basit bir lastik değişimini uzun bir beklemeye çevirir.
Frenlerde balata ve disk kalınlığı, hidrolik seviyesi ve hortumların durumu kontrol edilmelidir. Arazide kullanılan araçlarda disk ve kaliper çevresine yerleşen çamur ile kum aşınmayı artırır, tekerlek içlerinin temizlenmesi bu nedenle bakımın parçasıdır. Fren hidroliği zamanla nem çektiğinden üreticinin belirttiği aralıkta değiştirilmelidir. Islak frenlerle uzun süre park edilen araçta el freni donabileceği için çok soğuk havalarda park biçimi de buna göre seçilmelidir.
Akü, Antifriz ve Motor Yağı
Akü soğukta daha az güç verirken koyulaşan motor yağı marş motorundan daha fazla akım ister. Bu iki etki birleştiğinde yazın sorun çıkarmayan akü ilk soğuk sabahta yetersiz kalabilir. Kış öncesi yük testi yaptırmak, kutup başlarını temizlemek ve bağlantıları sıkmak bu riski azaltır. 12 V elektrikli vinç ve ek aydınlatma gibi donanım taşıyan araçlarda aküye binen yük daha yüksek olduğundan test sonucu buna göre değerlendirilmelidir.
Antifriz, soğutma sıvısının donmasını önler ve motor içindeki metal yüzeyleri korozyona karşı korur. Donma noktası ölçüm cihazıyla belirlenmeli, aracın kullanılacağı bölgenin en düşük sıcaklıklarıyla karşılaştırılmalıdır. Karışım oranı ve antifriz tipi üreticinin belirttiği gibi olmalı, farklı tipler rastgele birbirine eklenmemelidir. Hortumlar, radyatör ve kelepçeler de kaçak açısından aynı kontrolde incelenmelidir.
Motor yağının kış davranışını viskozite kodundaki W harfinin önünde yer alan sayı gösterir, bu sayı düştükçe yağ soğukta daha kolay akar. Araca uygun değer kullanım kılavuzunda yer alır, kışa özel diye kılavuz dışı bir yağ seçilmemelidir. Değişim zamanı yaklaşıyorsa yağın filtreyle birlikte soğuklardan önce yenilenmesi marş ve ilk çalışma anında motoru rahatlatır.
Aydınlatma, Silecek ve Görüş
Kışın gün kısalır, kar ve sis görüşü daraltır, bu yüzden kısa ve uzun farlar, sinyaller, stoplar ve sis lambaları tek tek denenmelidir. Yükseltilmiş araçlarda far yüksekliği karşı yönden gelen sürücüleri doğrudan etkilediği için ayar bu kontrole eklenmelidir. Far camındaki matlaşma ve iç yoğuşma ışık miktarını azaltır. LED farlar az ısı ürettiğinden camda biriken kar kendiliğinden erimeyebilir ve yola çıkmadan önce temizlenmesi gerekir.
Arazide kullanılan LED bar ve projektörlerin bağlantı braketleri, kablo geçişleri ve konnektörleri nem açısından kontrol edilmelidir. Yoğun kar yağışında güçlü ışık kar tanelerinden geri yansıyarak görüşü bozabildiğinden daha fazla ışık her koşulda daha iyi sonuç vermez. Ek aydınlatmanın trafikteki kullanımı araca ve güncel mevzuata göre değiştiğinden TÜVTÜRK ya da yetkili mühendislikle teyit edilmelidir.
Silecek lastikleri camda iz bırakıyor ya da titriyorsa kış gelmeden değiştirilmelidir. Cam suyu deposuna donmaya dayanıklı kış tipi sıvı konulmalı, yazdan kalan su boşaltılmalıdır. Buzlu camda silecek çalıştırmak hem lastiği hem motorunu zorlar, önce camın temizlenmesi gerekir. Kalorifer, buğu çözme, arka cam rezistansı ve kabin filtresi de bu kontrolün parçasıdır, çünkü buğulanan cam silecek ne kadar iyi olursa olsun görüşü kapatır.
4x4 Sistemi, Şanzıman ve Diferansiyel
Uzun süre kullanılmayan dört çeker sistemi ilk ihtiyaç anında denemek yerine önceden sınamak gerekir. 4H ve varsa 4L konumlarına geçiş, kılavuzda belirtilen hız ve vites koşullarında yapılmalı, sistemin takılmadan girip çıktığı doğrulanmalıdır. Araçta diferansiyel kilidi varsa o da denenmeli, göstergedeki uyarıların doğru yanıp söndüğüne bakılmalıdır. Yarı zamanlı dört çeker sistemlerde 4H konumunun kuru ve sert zeminde kullanılması aktarma organlarını zorladığından buzu açılmış asfaltta yeniden 2H konumuna geçilmelidir.
Transfer kutusu, ön ve arka diferansiyel ile şanzıman yağlarının seviyesi ve değişim zamanı kontrol edilmelidir. Su ya da derin çamur geçişi yapılmış araçlarda yağın süt rengine dönmesi içeri su girdiğini gösterebilir ve bu durumda değişim ertelenmemelidir. Diferansiyel ve transfer kutusu havalandırma hortumlarının açık ve yerinde olması su girişine karşı bakılması gereken bir başka noktadır. Yağ sınıfı araca göre değiştiğinden ürün seçiminde kılavuz esas alınmalıdır.
Aks körükleri, mafsallar ve şaft bağlantıları arazide en çok darbe alan parçalar arasındadır. Yırtık bir körükten giren su ve tuz mafsalı kısa sürede bozabilir. Direksiyon mafsallarındaki boşluk ve amortisörlerdeki kaçak buzlu zeminde aracın tepkisini etkileyeceğinden aynı kontrolde görülmelidir. Çekiş kontrolü ve benzeri elektronik sistemlerle ilgili bir uyarı varsa arıza kaydı kış gelmeden okutulmalıdır.
Araçta Bulundurulacak Kış Ekipmanları
Kış yolculuğundaki amaç, araç yolda kaldığında yardım gelene kadar güvende ve sıcak kalabilmektir. Ekipmanlar uzun yola çıkmadan önce kasa ya da kabinde kolay ulaşılacak bir yere yerleştirilmelidir, kapalı kasanın en altında kalan bir kürek yol kenarında zaman kaybettirir. Aşağıdaki liste standart bir kış rotasının temel ihtiyaçlarını kapsar ve rotanın uzunluğuna göre genişletilmelidir.
- Araca ve lastik ölçüsüne uygun kar zinciri
- Küçük bir kürek ve buz kazıyıcı
- Akü takviye kablosu
- Çekme halatı ve uygun bağlantı ekipmanı
- Battaniye, eldiven ve yedek kıyafet
- İlk yardım seti ve reflektör
- Su, uzun ömürlü yiyecek ve şarjlı telefon
- Yedek cam suyu
Lastik ölçüsü büyütülmüş ya da süspansiyonu değiştirilmiş araçlarda kar zinciri gövdeye ve süspansiyon parçalarına yaklaşabileceğinden zincir kış gelmeden takılarak denenmelidir. Vinci bulunan araçlarda kumanda, halat ve bağlantılar da yola çıkmadan çalıştırılarak kontrol edilmelidir. Karda beklenen durumlarda egzoz çıkışının açık olduğundan emin olunmalıdır, çünkü tıkanan egzozun gazı kabine dolabilir.
Elektrik ihtiyacı için taşınabilir güç kaynakları telefon ve aydınlatma gibi küçük tüketicileri araç aküsüne yük bindirmeden besler. Karanlıkta zincir takarken ya da araç dışında çalışırken gemici feneri gibi araçtan bağımsız bir aydınlatma çevreyi görmeyi kolaylaştırır. Marş takviyesi için ise ayrı bir takviye kablosu bulundurulmalıdır.
